1-3)اهمیت موضوع :
برنامه ریزی و بودجه یکی از واقعیتهای زندگی انسان از آغاز تا کنون بوده است، توجه به محدود بودن منابع اولیه ونامحدود بودن نیازهای انسان عاملی شد تا انسان با استفاده از قدرت تجزیه و تحلیل و توان پیش بینی خود وبا توسل به برنامه ریزی در جهت دستیابی به حداکثر بهره وری تلاش نماید. بودجه از ابزارهای مهم برنامه ریزی در هر سازمانی است، تدوین بودجه می تواند به عنوان هدفی که در جهت رسیدن به آن تلاش میشود به حساب آید، چرا که داشتن هدف ملموس منجر به عملکرد بهتر خواهد شد. هر اندازه که هدف مشکل تر و برتری جویانه تر باشد عملکرد بهتری حاصل خواهد شد، مشروط بر اینکه هدف برای فرد دست یافتنی باشد. بنابراین اگر بودجه معرف هدفی ملموس باشد، ظرفیتی بسیار قوی برای انگیزش دارد (مهرانی، 1379)
وظیفه اصلی بودجه ، برنامه ریزی و کنترل است، در جهت دستیابی به اهداف، بودجه باید به شکل متعارفی تهیه شود. در چنین شرایطی می توان انتظار داشت تا به اهداف تعیین شده در زمان مقرر و با صرف هزینه مشخص دست یافت. حال اگر بودجه به صورت نا متعارف، چه به صورت سخت وچه به صورت بسیار منعطف تهیه شود، یا دستیابی به اهداف را غیرممکن می سازد یا اینکه عدم کارایی را به دنبال خواهد داشت. در حرفه حسابرسی نیز استفاده از بودجه زمانی در فرایند برنامه ریزی و کنترل بسیار رایج است. این مهم از طریق تهیه و تنظیم بودجه به عنوان اهداف و انتظارات مدیریت ( برنامه ریزی ) و بررسی و تجزیه و تحلیل انحرافات ( کنترل ) محقق می شود. اگر بودجه زمانی به شکل نامتعارفی تهیه شود ( ساعات کمتر یا بیشتر از حد لزوم برآورد شود ) کیفیت حسابرسی زیر سوال خواهد رفت، کمتر برآورد کردن بودجه زمانی منجر به بروز رفتارهای غیر حرفه ای و از دست رفتن انگیزه خواهد شد و به تبع آن اثر بخشی حسابرسی زیر سوال خواهد رفت، حال آنکه برآورد بیش از حد بودجه زمانی عدم کارایی حسابرسی را به دنبال خواهد داشت و منجر به اتلاف منابع سازمان و تحمیل هزینه های اضافی خواهد شد. در چنین شرایطی لزوم تهیه بودجه بر اساس معیارهای منطقی و بررسی انحرافات و علل وقوع آن نقش والایی ایفا می نماید. اهمیت بودجه و تجزیه و تحلیل انحرافات با توجه به نقشی که در؛ کمک به مدیران در جهت ایجاد موازنه بین تضمین کیفیت و کنترل هزینه، تخصیص منابع انسانی و ارزیابی عملکرد کارکنان ایفا می کند بیش از پیش نمایان تر خواهد شد.(مهرانی و نعیمی،1382 )
1-4)پیشینه تحقیق:
تحقیقات حسابداری در مورد سیستمهای کنترل بودجه ای در سه دهه اخیر به دنبال آن بوده اند که بودجه ها واقعاً چگونه تهیه می شوند، چگونه مورد استفاده قرار میگیرند و چگونه بر رفتارها و طرز برخورد حسابرسان تأثیر می گذارند. (argyris. 1952 ،Beoker and green.1862 ،Elhady, 1985 milani, 1975, stedy and kay.1966 ) تحقیقات دیگری مانند تحقیق استدی و کی به بررسی ویژگیهای بودجه مانند صحت، دقت، وضوح و روشنی بودجه از یک سو و عملکرد و رضایت شغلی از سوی دیگر پرداخته اند. ( milani, 1975, stedy and kay.1966 ). در سال 1982 آلدرمن و دیتریک طی تحقیقی به بررسی بروز رفتارهای غیرحرفه ای در حسابرسان پرداختند. نتایج تحقیق بیانگر وجود رفتارهای غیرحرفه ای بین حسابرسان بود. (Alderman and deitrick.1982)
تحقیق دیگری نیز توسط کلی و مارگیم در مورد بروز رفتارهای غیرحرفه ای و ارتباط آن با نوع قرارداد حسابرسی صورت گرفت. نتایج حاصل از تحقیق نشانگر بروز رفتارهای غیرحرفه ای در میان حسابرسان بود که در قراردادهای مقطوع بیش از قراردادهای غیرمقطوع بود. همچنین نتایج تحقیق نشان داد که فشار بودجه زمانی عامل مهمی در بروز رفتارهای غیرحرفه ای است. Kelly and margheim.1987))
گیست و دیویدسون طی تحقیقی به بررسی تأثیر عوامل صاحبکار بر انحرافات بودجه زمانی پرداخته اند. نتایج تحقیق نشان داد که تفاوت بین بودجه زمانی و ساعات واقعی به عوامل منعکس کننده ریسک، پیچیدگی و سودآوری صاحبکار وابسته است.( gist and Davidson, 1999)
در ایران نیز تحقیقی توسط محمد کاشانی پور و دیگران با عنوان سودمندی اقلام صورتهای مالی در پیش بینی زمان لازم برای حسابرسی شرکت در سال 1385 انجام گرفت. نتایج تحقیق بیانگر وجود همبستگی مثبت بین این اقلام و زمان حسابرسی بود.(کاشانی پور و دیگران، 1385)
در تحقیقات انجام شده به انحرافات بودجه زمانی و نقش آن در برنامه ریزی و تهیه بودجه های آتی پرداخته نشده است. همچنین تأثیر عوامل مختلف صاحبکار بر بودجه زمانی حسابرسی به طور همزمان مورد آزمون قرار نگرفته است در این تحقیق تأثیر عوامل صاحبکار متشکل از میزان داراییها، میزان فروش، تعداد واحدهای فرعی و نسبتهای مبتنی بر صورتهای مالی بر بودجه زمانی، مورد بررسی قرار میگیرد. همچنین ساعات بودجه شده و گزارش شده مقایسه و انحرافات بودجه زمانی مورد تجزیه و تحلیل قرار میگردد.
1-5)اهداف تحقیق :
هدف اصلی این تحقیق:
1. بررسی ارتباط بین عوامل صاحبکار متشکل از میزان داراییها، میزان فروش، تعداد واحدهای فرعی و ریسک با بودجه های زمانی و
2. مقایسه ساعات واقعی و ساعات بودجه شده پروژه های حسابرسی صورتهای مالی و بررسی انحرافات بودجه زمانی است.
1-6)چارچوب نظری تحقیق:
بدون وجود یک چارچوب نظری نتایج حاصل از تحقیقات صرفاً یک سرهم بندی یافته ها بوده که اغلب فاقد مفهوم می باشد. چارچوب نظری مبنایی است که فرد پژوهشگر بر اساس آن درباره روابط بین عواملی که در ایجاد مسأله مهم تشخیص داده شده اند نظریه پردازی می کند. این نظریه می تواند ضرورتاً سخن پژوهشگر نباشد و گاهی به طور منطقی از نتایج تحقیقات قبلی پیرامون مسأله نشأت می گیرد. تئوری که در این تحقیق مورد استفاده قرار گرفته، تئوری تغییرات تدریجی بودجه می باشد. این تئوری که نخستین بار توسط ویتزمن در سال 1980 مطرح گردید، بر این فرض استوار است که تغییرات در بودجه سال جاری نسبت به سال گذشته تحت تأثیر انحرافات بودجه سال گذشته قرار می گیرد. میزان تأثیر انحرافات مساعد و نامساعد بر تغییرات بودجه زمانی متفاوت می باشد که تحت عنوان تغییرات تدریجی نامتقارن از آن یاد می شود.
نتایج تحقیقات گذشته حاکی از وجود ارتباط نامتقارن بین تغییرات بودجه و انحرافات بودجه زمانی میباشد.(Leon and roak. 2002, Fisher et al.2006, bedard et al.2007) بنابراین فرضیات گروه “الف” بر این اساس شکل گرفت. بر اساس مطالعات و تحقیقات گذشته بخش اعظم تغییرات ساعات بودجه شده در نتیجه اندازه شرکت صاحبکار و پیچیدگی و ریسک آن بوده است. (bedard.1991, simunic et al .1994 ) ,((francis. 1984 معیارهای معرف اندازه شرکت شامل میزان داراییها و فروش میباشد که مبنای تدوین فرضیه های 1و2 گروه “ب” قرار گرفت. معیارهای معرف پیچیدگی عملیات شرکت نیز شامل تعداد واحدهای فرعی است که فرضیه شماره 3 گروه “ب” بر اساس آن شکل گرفته است. ریسک شرکت صاحبکار بر اساس متغیرهای نسبت موجودیها به کل داراییها و نسبت حسابهای دریافتنی به کل داراییها عملیاتی می شود و مبنای فرضیات 4و 5 گروه “ب” می باشد. به منظور عملیاتی کردن سودآوری نیز از نسبتهای ROE، ROA و PROFIT MARGIN استفاده شد.
1-7)فرضیه های تحقیق :
جهت دستیابی به اهداف تحقیق فرضیه های تحقیق در دو گروه صورت بندی شدند. فرضیات گروه “الف” به بررسی نقش انحرافات بودجه زمانی در تغییرات بودجه می پردازد و مبتنی بر تئوری تغییرات تدریجی بودجه می باشدو فرضیات گروه “ب” ارتباط عوامل صاحبکار و بودجه های زمانی را مورد بررسی قرار می دهد.
1-7-1)فرضیه های گروه “الف”:
1. ساعات کار گزارش شده پروژه های حسابرسی در سازمان حسابرسی بیشتر از ساعات بودجه شده می باشد.
2. تغییرات بودجه زمانی سال جاری نسبت به سال گذشته با انحراف بودجه زمانی سال گذشته رابطه مستقیم7 دارد.
3. رابطه مستقیم بین تغییرات در بودجه زمانی سال جاری نسبت به سال گذشته و انحراف بودجه سال گذشته در مواردی که این انحرافات مساعدند، قویتر از مواردی است که این انحرافات نامساعدند.
4. تغییرات ساعات گزارش شده سال جاری نسبت به سال گذشته با انحراف بودجه زمانی سال گذشته رابطه معکوس8 دارد.
5. رابطه معکوس بین تغییرات در ساعات گزارش شده سال جاری نسبت به سال گذشته و انحراف بودجه زمانی سال گذشته در مواردی که این انحرافات مساعدند قویتر از مواردی است که این انحرافات نامساعدند.
6. تغییرات در ساعات گزارش شده سال جاری نسبت به سال گذشته با تغییرات در بودجه سال جاری رابطه مستقیم دارد.
1-7-2) فرضیه های گروه “ب”:
1. بودجه زمانی سال جاری با میزان داراییهای پایان دوره ارتباط مستقیم دارد.
2. بودجه زمانی سال جاری با میزان فروش( درآمد) طی دوره مالی ارتباط مستقیم دارد.
3. بودجه زمانی سال جاری با تعداد واحدهای فرعی شرکت اصلی9 ارتباط مستقیم دارد.
4. بودجه زمانی سال جاری با نسبت موجودی کالا به کل داراییها ارتباط مستقیم دارد.
5. بودجه زمانی سال جاری با نسبت حسابها و اسناد دریافتنی به کل داراییها ارتباط مستقیم دارد.
6. بودجه زمانی سال جاری با نسبت سود خالص به کل داراییها10 رابطه معکوس دارد.

7. بودجه زمانی سال جاری با نسبت سود خالص به حقوق صاحبان سهام11 رابطه معکوس دارد.
8. بودجه زمانی سال جاری با نسبت سود خالص به فروش(درآمد)12 رابطه معکوس دارد.
1-8)روش تحقیق: تحقیق مزبور از نوع تحقیقات توصیفی مبتنی بر روشهای همبستگی رگرسیونی و مقایسه ای است.
آزمون فرضیه های گروه “الف”: برای آزمون فرضیه شماره یک از آزمون t و برای آزمون فرضیه های دوم تا ششم از مدل رگرسیون ساده به شرح زیر استفاده می شود.
(1) ch-budgeted = a0 +a1 variance + ?
(2)ch-budgeted = b0 + b1 under* variance + ?
(3)ch-reported = c0 + c1 variance + ?
(4)ch-reported = d0 + d1 under* variance + ?
(5)ch-reported = e0 + e1 ch-budgeted + ?
متغیرهای وابسته:
Ch-budgeted : تغییرات در بودجه زمانی نسبت به سال گذشته می باشد که به صورت زیر محاسبه میشود
[(Budgeted Hourst+1 – Budgeted Hourst)/ Budgeted Hourst]*100 = Ch-budgeted
Ch-reported : تغییرات در ساعات گزارش شده نسبت به سال گذشته می باشد که به صورت زیر محاسبه می شود
[(Reported Hourst+1 – Reported Hourst)/ Reported Hourst]*100 = Ch-reported
متغیرهای مستقل:
Variance : انحراف بودجه زمانی سال گذشته می باشد و به صورت زیر محاسبه می شود.
[(Reported Hourst – Budgeted Hourst)/Budgeted Hourst]*100= Variance

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

Under* Variance : مقدار under در مورد انحرافات مساعد 1 و در مورد انحرافات نامساعد 0
آزمون فرضیه های گروه “ب”: برای آزمون فرضیات از یک مدل رگرسیون ساده و یک مدل رگرسیون چندگانه استفاده می شود.
مدل شماره6: این مدل با استفاده از رگرسیون ساده بدست آمده است و برای آزمون فرضیه های گروه “ب” به کار می رود
Yi = ? + ? Xi+?
Yi: بودجه زمانی لازم برای شرکت i ام
Xi: هر یک از متغیرهای مستقل شرکت i ام
? : جزء باقیمانده شرکت i ام
مدل شماره 7: این مدل با استفاده از رگرسیون چندگانه به دست آمده است و برای آزمون فرضیه های گروه دوم به کار می رود. متغیرهای lnASSETS و lnSALES معرف اندازه شرکت، SUBS معرف پیچیدگی عملیات شرکت، DEFINV و DEFREC معرف ریسک واحد تجاری و PROFIT MARGIN،
ROE و ROA نیز معرف سودآوری واحد واحد مورد رسیدگی است.
LnHOURS = c0 + c1 lnASSETS + c2 lnSALES + c3 SUBS + c4 DEFINV + c5 DEFREC
+ c6 ROA + c7 ROE + c8 PROFIT MARGIN + ?
LnHOURS: ln ساعات بودجه شده حسابرسی
lnASSETS: ln داراییهای پایان دوره
lnSALES: ln فروش طی دوره
SUBS: تعداد واحدهای فرعی پایان دوره
DEFINV: نسبت موجودیها به کل داراییها
DEFREC: نسبت حسابها و اسناد دریافتنی به کل داراییها
ROA: نرخ بازده داراییها ( نسبت سود خالص به کل داراییها)
ROE: نرخ بازده سرمایه ( نسبت سود خالص به حقوق صاحبان سهام)
PROFIT MARGIN: نسبت حاشیه سود ( نسبت سود خالص به فروش(درآمد)
? : جزء باقیمانده
1-9)روش جمع آوری داده ها:
داده ها و اطلاعات مورد نیاز این تحقیق به دو طریق جمع آوری خواهد شد:
?- از طریق گزارشهای سالانه شامل صورتهای مالی و یادداشتهای همراه که توسط شرکتها منتشر و از طریق مراجعه به بورس اوراق بهادار تهران قابل دسترسی می باشد.
?- پرونده های حسابرسی شرکتهای مورد حسابرسی که درآرشیو سازمان حسابرسی موجود می باشد.
1-10)جامعه آماری:
دراین طرح تحقیقی جامعه آماری شرکتهای پذیرفته در بورس اوراق بهادار تهران، حسابرسی شده توسط سازمان حسابرسی می باشد که دارای شرایط زیر بوده اند:
?- در طول دوره مطالعه صرفاَ توسط سازمان حسابرسی، حسابرسی شده باشند.
?- در یک سال حسابرسی، بیش از یک سال مالی آنها مورد حسابرسی قرار نگرفته باشد.
3- اطلاعات مورد نیاز تحقیق در مورد آنها وجود داشته باشد.
1-11)قلمرو زمانی تحقیق:
قلمرو زمانی تحقیق اطلاعات ترکیبی دوساله 84-1383 و 85-1384 میباشد.
1-12)واژه ها واصطلاحات تحقیق:
برنامه ریزی حسابرسی13: تدوین یک طرح کلی و یک طرح تفصیلی برای تعیین نوع و ماهیت، زمان بندی اجرا و حدود روشهای حسابرسی مربوط به هر حسابرسی. (استانداردهای حسابرسی، 1386)
بودجه زمانی14: پیش بینی زمان مورد نیاز برای انجام عملیات حسابرسی ( مهرانی و نعیمی، 1379)
انحراف بودجه زمانی15: تفاوت بین ساعات بودجه شده حسابرسی و ساعات کارکرد گزارش شده حسابرسی (bedard et al, 2007)
انحراف مساعد بودجه زمانی16 : ساعات واقعی پروژه های حسابرسی کمتر از زمان بودجه شده می باشد.
(bedard et al, 2007)
انحراف نامساعد بودجه زمانی17 : ساعات واقعی پروژه های حسابرسی بیش از زمان بودجه شده می باشد.
(bedard et al, 2007)
فشار بودجه زمانی18: (مهرانی، 1379)
زمان مورد نیاز برای انجام عملیات حسابرسی بیش از زمان پیش بینی شده در بودجه بوده و حسابرس ملزم به انجام کار در زمان تعیین شده می باشد.
1-13)ساختار تحقیق:
چارچوب فصلهای مختلف پایان نامه به شرح زیر می باشد:
فصل اول : کلیات تحقیق:
در فصل اول این تحقیق مقدمه ای مختصری در مورد بودجه های زمانی حسابرسی، کیفیت حسابرسی، بیان مسئله تحقیق، اهمیت و ضرورت تحقیق، اهداف تحقیق و فرضیات آن ارائه شده است، همچنین واژگان اختصاصی تحقیق نیز تعریف شده است.
فصل دوم: مفاهیم بنیادی و پیشینه تحقیق:
در فصل دوم مفاهیم بنیادی و مباحث تئوریک که ارتباط مستقیم یا غیر مستقیم با این تحقیق دارند مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. همچنین به تحقیقات مشابه انجام شده در داخل و خارج پرداخته شده است.
فصل سوم: روش اجرایی تحقیق:
در فصل سوم این تحقیق اهم روشهای انجام تحقیق، مدلهای آماری مورد استفاده در آزمون فرضیات، روشهای گردآوری اطلاعات و نحوه تجزیه وتحلیل و محاسبات مورد بحث قرار گرفته است.
فصل چهارم: آزمون فرضیه های تحقیق:
در فصل چهارم این تحقیق داده های گردآوری شده با استفاده از روشهای آماری مناسب مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است و اطلاعات مورد نیاز استخراج شده ومبنای رد یا قبول فرضیه های تحقیق بیان شده است.
فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادات:
در فصل پنجم این تحقیق خلاصه تحقیق، روند اجرایی آن، اطلاعات به دست آمده و یافته های تحقیق عنوان شده است و همچنین تفسیر نتایج به دست آمده از تحقیق، پیشنهاداتی برای بهبود وضعیت موجود با استفاده از یافته های تحقیق و نیز پیشنهاداتی برای تحقیقات آتی ارائه گردیده تا زمینه ای برای مطالعات آتی فراهم سازد. ودر پایان منابع و مأُخذ و ضمایم عنوان شده است.
فصل دوم
* ماهیت حسابرسی
* انواع حسابرسی
* مراحل اجرایی حسابرسی
* پذیرش کار حسابرسی
* برنامه ریزی حسابرسی
* بودجه
* بودجه زمانی
* کنترل بودجه ای و تجزیه و تحلیل انحرافات
* تئوری وابستگی در کنترل مدیریت
* تئوری تغییرات تدریجی بودجه
* مفاهیم انحراف بودجه ای و تئوری تغییرات تدریجی بودجه
* بررسی پیشینه تحقیق
2-1)ماهیت حسابرسی : نقش اصلی حسابداری تهیه اطلاعات اقتصادی برای تصمیم گیری مفید اقتصادی است . در جهت دستیابی به این هدف ضروری است که شخص ثالثی غیر از تهیه کننده اطلاعات حسابداری ، قابلیت اعتماد این اطلاعات را گواهی نماید . این تفکر نقطه آغاز تبیین ماهیت حسابرسی ، دامنه آن و موضوعات قابل حسابرسی است . حسابرسی جزوی لاینفک از فرایند گزارشگری اطلاعات است ، بنابراین رابطه عمیقی با با شناسایی و اندازه گیری اطلاعات اقتصادی دارد . رشد فزاینده و پیچیدگیهای جامعه نیاز به اطلاعات اقتصادی مربوط ، سیستمهای اطلاعاتی و همچنین فرایندهای مولد اطلاعات را توجیه می کند و همچنین نیاز به حسابرسی را به عنوان بخشی از گزارشگری گسترش می دهد . در شرایطی انتفاع بخشهای مختلف جامعه از خدمات حسابرسی به حداکثر خواهد رسید که با تلاش همه جانبه نقش حسابرسی در جامعه به روشنی مشخص شود و روشن کردن این نقش خود نیاز به درک ماهیت حسابرسی و محدودیتهای ذاتی آن دارد. (مجتهدزاده، 1378)
2-1-1)تعریف حسابرسی : ” حسابرسی عبارت است از فرایند سیستماتیک19 کسب و ارزیابی بی طرفانه شواهد وادعاهای20 مربوط به رویدادها و فعالیتهای اقتصادی به منظور تعیین میزان ارتباط بین این ادعاها و معیارهای مربوط و گزارش نتایج آن به استفاده کنندگان.” (نیکخواه آزاد، 1377)
این تعریف حسابرسی جامع و بسیط است . یعنی ضمن انتقال پیام اصلی حسابرسی (فرایند آزمونی ) در برگیرنده انواع مختلف حسابرسی برای مقاصد متنوع می باشد . اغلب واژه حسابرسی با عباراتی توصیفی که بیانگر نوع حسابرسی ، موضوع حسابرسی ویا هر دو می باشد همراه است . مواردی مانند حسابرسی مالی ، حسابرسی سیستمهای اطلاعاتی ، حسابرسی مدیریت ، حسابرسی عملیاتی ، حسابرسی عملکرد و حسابرسی رعایت نماینده انواع مختلف حسابرسی هستند و تعریف فوق دربرگیرنده همه آنهاست. (نیکخواه آزاد، 1377)
عبارت فرایند منظم و سیستماتیک نشانگر برنامه ریزی حسابرسی برای جمع آوری و ارزیابی شواهد است . همچنین به این معنی است که حسابرسی حداقل در قسمتهایی از فرایند خود بر مبنای روشهای علمی انجام می شود.(نیکخواه آزاد، 1377)
جمع آوری و ارزیابی بیطرفانه شواهد شالوده حسابرسی است و در تمامی انواع مختلف حسابرسی به چشم می خورد . اگرچه نوع و ماهیت شواهد و معیارهای ارزیابی برای پروژه های مختلف حسابرسی معمولاً متفاوت است ، اما تمامی حسابرسی ها اعم از مالی ، عملکرد مدیریت ، عملیاتی و ….. بر محور جمع آوری و ارزیابی شواهد متمرکزند. (نیکخواه آزاد، 1377)
موضوع مورد رسیدگی از یک سری ادعاهای مربوط به فعالیتها و وقایع اقتصادی تشکیل شده است . این ادعاها که صراحتاً یا تلویحاً عنوان می شوند در چارچوب تعریف حسابداری قرار می گیرند و ” اطلاعات اقتصادی ” نامیده میشوند . لفظ اقتصادی نیز نمایانگر هر گونه شرایطی است که منجر به تصمیم گیری در مورد استفاده از منابع محدود می گردد. (نیکخواه آزاد، 1377)
2-2)انواع حسابرسی:
2-2-1)دلیل ارجاع کار:
1)حسابرسی الزامی: بدان معنی که هر یک از واحدهای اقتصادی، اشخاص ذی نفع، مطابق قوانین موجود ویا به وسیله یکی از مراجع رسمی ملزم به انجام حسابرسی می باشند.( ولو اینکه خود مایل به انتخاب آن نباشند) به عنوان مثال در شرکتهای سهامی عام مطابق مقررات بورس اوراق بهادار تهران سهامداران در مجامع عمومی عادی سالانه ملزم به انتخاب حسابرس می باشند و یا کلیه شرکتهای سهامی عام و خاص مطابق مقررات قانون تجارت ایران، سهامداران ملزم به تعیین بازرس قانونی می باشند. (گلستانی،1385)
2)حسابرسی اختیاری: در چنین حالتی الزام قانونی یا الزام مراجع رسمی دلیل وجود حسابرسی نیست ، آنچه که منجر به انجام چنین حسابرسی می شود ، نقش و اهمیت حسابرسی از نگاه مالکان واحد اقتصادی است که ضرورت ارزیابی عملکرد مدیران را از طریق حسابرسی را می طلبد. حسابرسی شرکتهای سهامی خاص نوعی از این حسابرسی است که علی رغم عدم وجود الزام قانونی ، در جهت ارزیابی عملکرد مدیران انجام می شود. (گلستانی،1385)
2-2-2) ماهیت رسیدگی :
1)رسیدگی سیستمی (اثباتی): عبارت از رسیدگی به سیستمها و کنترل های مستقر در واحد اقتصادی به منظور:
1- کشف موارد عدم کنترلها
2- کشف موارد عدم اجرای صحیح کنترل ها
3- نقاط قوت سیستم
2)رسیدگی ویژه (موردی): در مواردی ممکن است رسیدگی و اظهارنظر حسابرس تنها در یک مورد خاص باشد. به عنوان مثال رسیدگی به صورتهای مالی یک واحد اقتصادی به منظور تعیین ارزش ویژه آن که در چنین حالتی ماهیت رسیدگی حسابرس متفاوت با رسیدگی های اثباتی یا بررسی سیستم می باشد و محدود به رسیدگی و اظهارنظر نسبت به مورد خواسته شده می باشد و نه کل صورتهای مالی. (گلستانی،1385)
3)رسیدگی اثباتی: عبارت از رسیدگی به تک تک اقلام مندرج در صورتهای مالی و اثبات صحت و سقم آنها به منظور ارائه اظهارنظر در مورد صورتهای مالی. (گلستانی،1385)
2-2-3)زمان انجام کار :
1)حسابرسی ضمنی: نظر به اینکه ممکن است ارائه گزارش حسابرسی بعد از پایان سال مالی دارای محدودیتهای زمانی باشد، حسابرسان ترجیح می دهند در موارد لازم قسمتی از کارهای ممکن را قبل از پایان سال مالی یا به عبارتی دیگر ضمن سال مالی انجام دهند که در این حالت حسابرسی را حسابرسی ضمنی( میانه) می نامند. با توجه به ماهیت رسیدگی های قابل انجام در ضمن سال، معمولاً عملیات مربوط به بررسی سیستم در این زمان انجام می پذیرد. (گلستانی،1385)
2)حسابرسی نهایی: عبارت است از رسیدگی به صورتهای مالی نهایی یک دوره مالی پس از تکمیل و نهایی شدن آنها. معمولاً چنین رسیدگی پس از پایان سال مالی انجام گرفته و محدود به انجام رسیدگی های اثباتی در مورد اقلام مندرج در صورتهای مالی می باشد. (گلستانی،1385)


پاسخ دهید